کوثر سورهسی
گؤنلومدن گئچن اَن اؤنملی دیلکلریمدن بیری قرآنی تورکجهیه چئویرمکدیر. ان شاءالله نصیب اولور. ایللردیر دوشونوب، اوخویورام بو ساحهده. هردن بیر شئیلر ده یازیرام..کوثر سورهسینی، بلکه اَن قیسا سوره اولدوغو اوچون، بیر نئچه ایلدیر، چئویرمهیه و قیساجا آچیقلاما و آچیشدیرما یازماغا سئچمیشدیم..ایستهنمهدن اوزاندی..اومورام بو باشلانغیج اولسون! گئریسی گلسین! اوخویوجولارینا فایدالی اولسون!
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ* إِنَّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ* فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ* إِنَّ شانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ.
چئویری:
[باشقا آدی] رحمان [اولان] سئوهجن تانرینین آدییلا
سنه، بیز بوللوق وئردیک
سن ده، ربّینه اللرینی قالدیراراق دعا ائت
سوْنسوز اولان، سنی قینایاندیر.
آچیقلامالار:
1. قرآندا تأکید/وورغو اوچون بیر چوخ یؤندم و ادات وار. ایلک صرف و نحو کیتابلارینا گؤز آتان بونلاری بیلیر. انّ بونلاردان بیریدیر. تورکجه و فارسجا قرآن ترجومهلرینده یایقین اولاراق "شوبههسیز(کی).."، "کسینلیکله.."، "محقق کی.." و یا " به تحقیق..."، " به درستی که.."، "هر آینه.." کیمی دئییملرله چئوریلیر بو ادات. بنزرلری و یا باشقا وورغو شکیللری ده واردیر. بو ترجومهلرین ده هر کسین آنلادیغی دیلدن اوزاق اولدوغو آچیقدیر. اوزاتمایالیم، منجه بو اداتلاری تورکجهدهکی وورغو بیچیملری ایله گؤسترمک داها دوغرو اولاجاقدیر. مثلا بیز تورکجهمیزده، کلمهنین جوملهدهکی یئرینی دییشدیرمک صورتی ایله وورغو بیلدیریریک: علی آمریکادان گلدی، یئرینه "آمریکادان گلدی علی، علی گلدی آمریکادان، گلدی آمریکادان علی.." کیمی جوملهلرده فرقلی وورغو و تأکیدلر اولدوغو آچیقدیر.
2. کوثر کلمهسینی بوللوق اولاراق چئویردیم. سؤزجویون کثر(=چوخالماق، آرتماق)دان گلدییی بیلینیر و آلینتی اولمادیغی بللیدیر. آنجاق فَوعَل وزنی ایله قورولان کلمه چوخ آزدیر. سون آلتمیش-یئتمیش ایلده(سانیرام رحمتلیک بهبودیدن باشلایاراق)کوثر، حضرت فاطمه(س) ایله بیرلشدیریلمیش و قیز آدی اولاراق دا یاییلمیشدیر. بو اساسدا خالخالین بیر چوخ سیدلر کندی اولان بؤلگهسینه، سون زامانلاردا کوثر آدی وئریلدی. تورکیهده، فرقلی یان بیچیملریله اوتوز بئش مین خانیمین آدیدیر کوثر. آنجاق اورادا کوثر'ین جنّتده بیر بولاق و یا چای اولدوغو دوشونجهسی حاکیمدیر. بو فیکیر، شیعه تفسیر کیتابلاریندا دا یایقین ساییلیر. منجه، قرآندا، سادهجه بیر یول گئچن بو سؤزجوکدن، او معنالاری چیخارماق، راحات-راحات قبول ائدیلهبیلمز.
3. وَانْحَرْ. بیر چوخ تفسیر کیتابیندا، "قوربانلیق کَس!" معناسی وئریلیر بو دئییمه. آنجاق کلمهنین چوخ-معنالی بیر سؤزجوک اولدوغو دا بیلینیر و قرآندا تکجه بو آیهده گئچر. آنلاشیلان نحر/انحر، اصلینده "قارشی دورماق، اوز-اوزه دورماق" آنلامیندادیر. لسانالعرب و تاجالعروس کیمی اؤنملی عربجه سؤزلوکلرینده، "الداران تتناحران"(= ایکی ائو بیربیرینه باخیر/قارشیدیر) اؤرنهیی گتیریلیر. بو معنادان دَوَهنین کسیلمهسی اورتایا چیخار، چونکو بیلیندییی کیمی، دَوَهنین باشینی قوپارماق راحات ایش دهییلدیر؛ اونا گؤره ده، ایلک اولاراق، دؤشونه/سینهسینه قیلیچ/پیچاق سوخاراق، قانینی آخیدیب، حیوانین یئره دوشمهسینی گؤزلرلر و داها سونراسی باشینی آلیرلار. بوردا دا قارشی دورماق معناسی واردیر. اوجونجو معناسی دا، اللری، دؤش و یا اوزه مقابل توتماق صورتی ایله دعا ائتمکدیر(قنوتدا اولدوغو کیمی). بودا صَلی(=دعا ائتدی، ناماز قیلدی، عبادت ائتدی) فعلینه یاخین معنادادیر. "محرابا قارشی دیک/دوز دورماق و ال قالدیرماق" معنالاری سؤزلوکلرده و روایتلرده واردیر؛ نحر الرجلُ فی الصلاه/ نحر المصلی فی الصلاه(=کیشی/ناماز قیلان، نامازدا دیک دوردو/دؤشونو قالدیردی).
4. الْأَبْتَرُ: اصلینده کسیلمیش/قویروقسوز/کوله دئمکدیر. آنجاق تورکجه سوْنسوز'دا اولدوغو کیمی "اوشاقسیز، اؤولادسیز" معناسی دا داشیماقدادیر. سؤزجویون کؤکنینده بَتَر(=کسمک، اوزمک) واردیر. آما سانکی داها چوخ قویروق کسمک اوجون ایشلهنیرمیش اسلامیت'ین دوْغوش چاغیندا. روایتلره گؤره، پیغمبرین اوغول اؤولادی قالمادیغی اوچون دوشمانلاری طرفیندن شماتت/قاللاق ائدیلیرمیش..
آچیشدیرما
اؤنجهکی یازیلاریمین بیرینده، آچیشدیرماق فعلینی "شرح ائتمک" معناسیندا اؤنرمیشدیم. آشاغیداکی یازی، یایقین معناسیندا، تفسیر ساییلماز. آچیشدیرماق یعنی شرح ائتمکدیر.
آنلاشیلان بو سورهده، پیغمبره خطاب اولونور و اونا وئریلن بوللوق/برکت'ین تانریدان گلدییی دیله گتیریلیر. بوللوق /برکت نهدیر؟ سانیرام پیغمبرین معنوی گلیشیمی و گتیردییی، اؤیرتدییی دین'ین، گوندن گونه گوجلنمهسی و یاییلماسی اولاجاقدیر.
نهدن قرآندا، بعضدن تانری تکدیر و "من" یا "اوْ" ضمیری ایله بیان ائدیلیر و بعضدن جمعدیر و "بیز" ضمیری ایله آنلاتیلیر؟ گؤروشومو آیری یئرده آیرینتیلی اولاراق آچیقلارام ان شاءالله. ربّ "یییه، صاحب" دئمکدیر. اسکی تورکجه ترجومهلرده ده چوخ یول، "ایدی>اییه>یییه" اولاراق چئویریلیر. فارسجا "پروردگار"ین یایقین بیر یانلیش اولدوغونو یازمیشام بیر یئرده سانکی. ربّ سؤزجویو، بوتون وارلیغین، گؤیلرین، یئرلرین [گئرچک]یییهسی/ صاحبی اولدوغونو وورغولار.
پیغمبره، بو بوللوق قارشیلیغیندا، سن ده دعا ائت! شوکر ائت!، دئییلیر. شوکر ائتمک، روایتلره گؤره، نعمتلری گؤرمک و اونلاری دیله گتیریب، سایماقدیر. بورادا، سانکی "اوغلان اوشاقلارین یاشامادی دییه اوزولوب اینیجینمه" دئمک ایستهنیر. اصلینده سنی "قینایان(لار)، سوْنسوزدورلار؛ چونکو برکتسیز بیر حیات یاشامیشلار و اونلاردان اؤولاد قالسا دا، اونلارا نه خیری اولابیلر کی!" قصد ائدیلیر بلکه ده.