1. توللاماق(tullamaq):"آتماق، زیبیله آتماق". سؤزجوک آنادولو و آذربایجان لهجه‌لرینده فرقلی شکیل‌لرده گؤرونور. توللاماق، آذربایجان جمهوریتی‌نین یازی دیلینده و دوغو آنادولودا(قارص، ایغدیر، ارزروم، آغری، آرپاچای) واردیر. اما تولـله‌مک(tüllemek) شکلی ده "سیچراماق، آتلاماق" معناسیندا، ایزمیر، بالکسیر، کوتاهیا و موغلادا وار. بو بیچیم’ین بیر آز فرقلی شکلی ده واردیر: تویله‌مک (tüğlemek)، توله‌مک(tülemek) بیچیم‌لری گئنه ده موغلا و کوتاهیا آغیزلاریندا گؤرونور. آیریجا، تونه‌مک ده بالکسیر آغزیندا "خندک‌دن سیچراماق" معناسیندا گؤرولموش‌دور. گئنه ده بالکسیر لهجه‌لرینده، توینه‌مک(tüynemek) شکلی وار. بو فعل‌لرین یانیندا گؤردویوم قدری ایله آذربایجان‌دا، تونله‌مک(tünlemek) و توننه‌مک(tünnemek) بیچیم‌لری ده یاشاماق‌دادیر. تونله‌مک، آیریشما (dissimilation) یولویلا توللـه‌مک فعلی‌ندن گلیشمیش اولاجاق‌دیر. توننه‌مک ایسه، تونله‌مک‌دن، بنزشمه(assimilation) یولویلا اورتایا چیخاجاق‌دیر. فعلین کؤکنینه گلینجه، بو سؤزجویون آراشدیریلدیغی بیر اثره راستلامادیم. منجه، فعلیمیز، دیوان لغات الترک‌ده گئچن تولماق (tulmaq) "توپا وورماق، ضربه وورماق" فعلیندن گلیشمه‌لی دیر. دیوان‌دا بو فعلین یانیندا، تولدورماق (tuldurmaq) "چارپماق، وورولماق" دا واردیر و بو فعل‌دن یاراندیغی آچیق ساییلیر. آذربایجان جمهوریتی‌نده، بو فعل‌دن یارانان توللانتی(tullantı) "آشغال، زباله" قارشیلیغی اولاراق چوخ یایقین‌دیر. اسکی تورکجه‌دن بری دیلیمیزده وار اولان تولوم(tulum) "مَشک، ایچینه آیران/یوغورت تؤکوب چالخالانان حیوان دری‌سی، تولوق"، تولوق(tuluq) دا بو فعلی ایله ایلگی‌لی اولابیلر. تولوق، اسکی تورکجه‌ده تولغوق(tulġuq) شکلی‌نده‌دیر و هر حال‌دا تولماق بیچیمی‌نده بیر فعل‌دن گلدییی آچیق گؤرونور. تولوق/تولوم‌لارین "ضربه/ووروش/ایته‌له‌مک" یولویلا چالخاندیغی، بو باغلانتی‌نین کؤکونده اولاجاق‌دیر.

آذربایجان تورکجه‌سینده بیر ده تولازلاماق(tolazlama) "فیرلادیب آتماق" و  تولازدیرما (tolazdırma) "آغاج، چوماق و بنزرلرینی آتماق" وار. بو فعل‌لر، قارص آغزیندا دا گؤرونور. دوغروسو بو فعلی ایله توللاماق فعلی‌نین آراسیندا بیر ایلیشگی اولوب، اولمادیغیندان امین ده‌ییلم. فعل‌دن فعل قوران بیر -VzdVr- اک وار دیلیمیزده(یاتماق>یاتزدیرماق، دورماق>دورقوزدورماق، دامماق> دامیزدیرماق، قالخماق> قالخیزدیرماق و..). تولازدیرماق بئله یارانمیش اولابیلرمی؟

  1. باساراق(basaraq):"ازدحام، چاخناشما، باساباس". سؤزجوک بو شکلی ایله دانیشیق دیلینده گؤرولسه‌ ده، یازی دیلینده و آنادولو لهجه‌لرینده گؤرولمه‌دی. سانیرام بوردا بیر l>r حادثه‌سی یاشانیبدیر. او زامان الیمیزده اولان کلمه، باسالاق اولاجاق‌دیر و بوسؤزجوک ده، آنادولو و آذربایجان دا، آز فرقلرله گؤرولور. آنادولودا و ایچل لهجه‌سینده "آیاق باسمیش‌لیق، گزمیش‌لیک" معناسیندا و دنیزلی ایله سینوپ آغیزلاریندا "سیغیرلارین آرخا دری‌سی" دئمک‌دیر. اما باسالغا(basalga)، آنادولودا، "قالین آغاجلیق یئر، گئنیش" دئمک اولور. آذربایجان دا، باسالاق "تاوادا پیشیریلن بیر جور قالین چؤرک" معناسیندادیر. تورکمن‌لر آراسیندا، قاراباسالاق آدلی پیس روح واردیر. "گئجه‌لری یوخودا انسان‌لارا هجوم ائدر و ائوجیل حیوان‌لار، ایلان و یا انسان شکلینده گؤرولوب، کابوس یارادیر". آنلاشیلان بورداکی کلمه‌لر، آیری-آیری سؤزجوک‌لردیر، آنجاق کؤک‌لرینده "باسماق" فعلی و اونون فرقلی معنالاری "آیاقلاماق، سیخماق، برکیتمک" واردیر. آذربایجان و تورکیه‌ده "قاراباسما"، کابوس قارشیلیغی اولاراق یاشار. آل‌باستی "آل آروادی‌نین یئنی دوغورموش قادین و یا کؤرپه‎سینه ضرر وئرمه‌سی" معناسیندا بیلینمک‎ده‌دیر. سانیرام باسماق فعلی ایله باشقا رنگ‌لردن ده  فرقلی "روح/یوخو راحاتسیزلیق‌لاری" آدی یارانمیش‌دیر. بیزیم باسالاق کلمه‌سینه گلینجه، منجه سؤزجوک اصلینده باساق(basaq) کلمه سینه دایانیر. باساق "قالین، قاتی، ساغلام، دایانیق‌لی، داباغلانمیش دری" معناسیندا، آنادولودا، آزاراق دا اولسا گؤرونور. کلمه سونونداکی ـلاق اکی ایسه اؤنجه‌لری بیر یازی‌دا اله آلیندی(باتاق>باتالاق>باطلاق دا اولدوغو کیمی). سانیرام باسالاق>باساراق دا، او اکین تؤره‌مه‌لرینه علاوه ائدیلمه‌لی دیر.
  2. ایشقاب(işqab):"کومود، دیلاب". کلمه‌نین فارسجا اشکاف ایله کؤکدش و عینی‌لییی ایلک باخیش‌دا گؤزه چارپیر. تورکجه‌میزده کلمه‌نین سونو، قاب سؤزونه بنزتیله‌رک، ایشکاف>ایشقاب اولموش. نه ایسه سؤزجویون قایناغی روسجا şkaf اولدوغو آنلاشیلیر. روسجا سؤزجویون ده، آلمانجا schaff دان گلدییی دوشونولور. آلمانجا سؤزجوک، اسکی یوخاری گئرمنجه‌ده skap، هولندجادا schap شکلی‌نده‌دیر. دیلیمیزده و فارسجادا یایقین اولان کومود(komut/komud)، تورکیه‌ده، آزاراق دا اولسا، کوموت (komot) شکلی‌نده و داها چوخ کومودین(komodin) بیچیمی‌نده گؤرونور. کومودین/کوموت ایسه، بیزده‌کی کومود‘دان بیر آز فرقلی اولاراق، سون زامان‌لاردا اینگیلیزجه‌دن فارسجا و دیلیمیزه گئچن دراور(drawer) کلمه‌سی قارشیلیغی و بوفه معناسیندادیر. کومود ایله کومودین، ایکی‌سی ده فرانسیزجادان آلینتی‌دیر. فرانسیزجا commodine ایله commode ایسه، اصلینده commodore "اؤلچوشمک، بیربیرینه اویغون دوشمک" و commodus آدینا دایانیر. Commodus ایسه لاتینجه com-/con- (بیرلیک‌ده‌لیک اَکی) ایله modus "اؤلچو"دن گلیر و اصلینده "بیربیرینه اویماق و راست گلمک" معناسی داشیرمیش. کومود معناسیندا تورکیه‌ده، آذربایجان تورکجه‌سینده ده گؤرولن دولاب(dolap) دا واردیر. دولاب ایسه، باشقا یئرلرده تحلیل اولان اسکی آلینتی‌لاردان‌دیر. آرامجا/ سوریانیجه، دول ایله فارسجا آب‘دان اورتایا چیخان سؤزجوک، اصلینده "قویو چرخی" دئمک ایمیش و داها سونرا "دسگاه/دزگاه" آنلامی قازانیر و اورادان بوگونکو معناسی گلیشیر. آیریجا یخچال قارشیلیغی تورکیه‎ده، بوزدولابی(buzdolabı) شکلی‌نده یایقین‌دیر. پالتار کومودو اوچون ده تورکیه‌ده گاردروپ(gardrop/ gardırop) سؤزجویو وار. بو کلمه‌ اینگیلیزجه wardrope قارشیلیغی اولان فرانسیزجاrope  garde دان گلیشدییی بیلینیر. فرانسیزجا سؤزجوک ایسه garder "قوروماق، ساخلاماق" فعلیندن و robe "دون، پالتار" کلمه‌لریندن تشکیل ائتدییی‌نی بیلیریک. بلکه تورکجه‌سی، "پالتارلیق، گئییملیک" اولابیلر.
  3. تاپشیرماق(tapşırmaq):"سفارش ائتمک، امانت وئرمک". فارسجا "سپردن" فعلی‌نین تام قارشیلیغی ساییلیر. آذربایجان تورکجه‌سی کیمی بیر چوخ تورک دیلی‌نده ده یایقین اولاراق گؤرولور، آنجاق آنادولو دا چوخ یایقین ساییلماز: قارص/ایغدیر‘دا و کرکوک‌ده، تاپشیرماق فعلی یانیندا، تاپشیریق(tapşırıq) دا، "سفارش" معناسیندا گؤرولور. عثمانلی قایناق‌لاریندا دا، داپشورماق/تاپشورماق/تاپشیرماق بیچیم‌لریله "تسلیم ائتمک، تودیع ائتمک، یئتیشدیرمک، اولاشدیرماق" معنالاریندا چوخجا گؤرولور. کاشغرلی‌نین دیوان لغات الترک آدلی بؤیوک سؤزلویونده ده، تاپشورماق بو معنا ایله یازییا آلینمیش‌دیر. تاپشورماق فعلی، تاپیشماق "بیر بیرینی تاپماق" فعلینه دایانمالی‌دیر. تاپیشماق بوگون آذربایجان تورکجه‌سینده یایقین ساییلیر. اسکی تورکجه‌ده ده وار(کاشغرلی‌نین دیوان‘یندا گئچمز). مارسل اردال‘ین یازدیغینا گؤره، اویغورجا بیر متین‌ده، "تاپشوروب بئرمک"(=وئرمک)، دئییمی‌ندن آنلاشیلان، گؤروب/گؤروشوب وئرمک/شخصن وئرمک معناسی چیخیر. بورادان، تاپشورماق فعلی‌ندن "گووَنمک، اعتماد ائتمک" معناسی اورتایا چیخیبدیر. تورکیه تورکجه‌سینده تاپشیرماق یئرینه، فارسجادان آلینتی سیپاریش(sipariş)<سپارش=سفارش، یایقین‌دیر. آیریجا ایسمارلاماق فعلی ده، گئنه‌ده، فارسجادان گئچن بیر سؤزجویه دایانیر. سپردن فعلی‌نین بیر دَییشگه‌سی اولان اسپردن و یا سپاردن فعلی‌نین کؤکونه تورکجه فعل قوران ـلاماق اکی گتیریلمیش‌دیر. اصلینده ایسپارلاماق/ایسبارلاماق شکلی‌نده اولان فعل، قاراخانلی تورکجه‌سیندن بری بعضی تورک دیللرینده واردیر و بو گون تورکیه تورکجه‌سینده، ایسمارلاماق شکلی‌نده "سفارش وئرمک، تاپشیرماق" آنلامی‌ندا، سون درجه یایقین‌دیر. بورادان ایسمارلانماق، ایسمارلاتماق کیمی فعل‌لر و آللها ایسمارلادیم(=آللها تاپشیردیم) کیمی دئییم‌لر ده اورتایا چیخمیش‌دیر.
  4. اؤیوت/اؤیود(d/öyüt):"نصیحت". سؤزجوک بوگون دیلیمیزده اونودولمایا اوز توتموش کلمه‌لریمیزدن ساییلیر. آنادولو و تورکیه ده چوخ یایقین‌دیر. دیوان لغات الترک‌دن بری بیلینن کلمه، داها اسکی شکلی اؤت(öt) ایمیش(ایرق بیتیگ آدلی فال کیتابی‌ندا بئله گئچر). اؤت سؤزجویونو راحاتجا آچیقلاماق اولور؛ اؤمک "دوشونمک، آنلاماق" فعلی‌ندن -Xt اکی ایله اورتایا چیخمالی‌دیر. آنجاق، اؤگوت شکلی بیر آز قاریشیق گؤرونور. -Xt اکی‌نین تؤره‌تی‌لریندن هردن بیر -Gut بیچیمی ده گؤرونور؛ قیزغوت (qızġut) "مجازات" کیمی. بلکه ده بو اکین بیر -Gut کیمی یان بیچیمی واریمیش و یا اصلینده اؤت ایله اؤگوت ایکی آیری سؤزجوک اولوب بیر فعل کؤکونه دایانیرلار.
  5. چوپور(çopur):"اوزو چیچک‌لی، [اوزده] چیل". چیل-چوپور، دئییمی ایچینده یایقین‌دیر و فارسجا "آبله‌رو، کک و مک" قارشیلیغی‌دیر. چؤپور(çöpür) دَه‌ییشگه‌سی ده، داها چوخ آنادولودا یایقین‌دیر. سؤزجوک، تورکیه تورکجه‎سی‎نین یازی دیلینده ده یاشاماق‌دادیر. چوپور’ون کؤکنینه گلینجه، آنلاشیلان چاپماق "یارالاماق، کسمک، دوغراماق" فعلی ایله ایلگی‌لی اولاجاق‌دیر. آذربایجان‌دا "چاپیق" لقبی‌نی داشییان چوخلو آدام‌لار وار اولموشدور. بو کیشی‌لرین، اوزلرینده پیچاق، قمه و بنزری کسیجی آلت‌لرین ایزلری اولوردو. چاپــ کؤکونه –(G)Ur اکی‌نین گلیشی ایله، چاپور(çapur) شکلی اورتایا چیخار و سونرالاری گئریله‌ییجی بنزشمه(retrogressive assimilation) قایداسییلا، چوپور بیچیمی یارانیر و یایقین‌لاشیر. بوگون ده آنادولو آغیزلاریندا، کلمه‌نین چاپار(çapar) بیچیمی، "آلاجالی، بَنَک‌لی/خاللی، چیچک توتموش، چیللی" معناسیندادیر. بورادا دا ایره‌لی‌له‌ییجی بنزشمه (progressive assimilation) یاشانمیش اولاجاق‌دیر. آیریجا چؤپور شکلی آنادولودا(بورسا، آیدین، ریزه، سیواس/ییلدیزائلی) "یونون داراندیق‌دان سونرا گئرییه قالان قیلی و چؤپلو یئرلری، کئچی قیلی" معناسیندا دا واردیر. بیر ده چؤپوک(çöpük) شکلی ده واردیر(مرزیفون/آماسیا، قارص). بورادا، چؤپ(=زیبیل، آشغال) ایله چؤپور کلمه‌لری‌نین بیربیرینه قاریشماسی مؤحتمل‌دیر.
  6. بَومؤژلوک(bemöjlük):"توتون/تَمبکی تورباسی". کلمه اورمو آغزیندان توپلانمیش‌دیر. باشقا لهجه‌لریمیزده ده اولابیلر. سؤزجوک‌ده، ژ/j سسی‌نین اولماسی، آلینتی اولما احتمالینی عاغیلا گتیریر. آنلاشیلان روسجا بوماژنیک(bumajnik)دن گلمک‌ده‌دیر. بوماژنیک، بو گون ده آذربایجان جمهوریتی‌ تورکجه‌سینده "پول کیفی" معناسیندا یایقین‌دیر. روسجادا، بوماژنیک، bumaga+nik اولاراق آچیقلانیر. ایکینجی عونصور، روسجادا اَک اولاراق فرقلی آدلار(فاعل، وسیله آدی و..) یارادیر. ایلک عونصورون کؤکنی کسین اولاراق آچیقلانمامیش‌دیر. ایکی گؤروش واردیر؛ بیرینجی‌سینه گؤره کلمه تورکجه پامبوق/پانبوق‌دان گلیر. ایکینجی‌سینه گؤره ایسه، سؤزجوک ایتالیانجا bumbagia "پانبوق"دان گلیر. ایتالیانجا سؤزجوک، اورتا لاتینجه bombacium، او کلمه ایسه بیزانس یونانجاسی bambax "ایپک قوردو"دان گلمک‌ده‌دیر. بو سون سؤزجوک، تورکجه‌میزده‌کی پانبوق/پامبوق کلمه‌سی‎نین قایناغی اولاجاق‌دیر. چونکو دیلیمیزده‌کی بیچیم‌لر، فارسجاداکی پنبه/پمبه دن داها چوخ بو سؤزجویه بنزر. اسکی روسجادا کلمه، ایلک اولاراق "پامبوق، کاغیذ، بلگه" معنالاریندایمیش. سونرالاری "بلگه، دَیَرلی شئی‌لرین قویولدوغو پامبوق چانتا" معناسینی قازاندیغی آنلاشیلماق‌دادیر.
  7. زینگ(zing):"[پیشیریلن] سیغیر، قویون و..آیاق/قیچ‌لاری". داها چوخ کلله-پاچاچی‌لارین دیلینده و تابلولاریندا گؤرونور. سؤزجوک آذربایجانا مخصوص گؤروندویو اوچون آلینتی اولما احتمالی گوجلو گؤرونور. گرچک‌دن ده، زینگ دیلیمیزه ارمنیجه‌دن گئچن سؤزجوک‌لردن ساییلیر. ارمنی لهجه‌لرینده زینگ/زونگ(zung/zing) "قویون، سیغیر و.. توپوغو، بالدیری" دئمک‌دیر. ارمنیجه سؤزجوک ایسه، فارسجا/پهلویجه زَنگ(zang) "توپوق"دن آلینمیش‌دیر. زینگ ایله زَنگ’ین آراسینداکی سس فرقینه  گؤره، دیلیمیزده‌کی زینگ، دوغرودان فارسجا/پهلویجه‌دن گلمیش اولمامالی‌دیر. پهلویجه سؤزجویون ان اسکی بیچیمی، اوستادا گئچن zangra- "قیچ، آیاق بیله‌یی" دئمک اولوب داها چوخ منفی معنالاردا ایشله‎نیرمیش.