1. یئییلمک(yéyilmek):"مغلوب اولماق، مبارزه‌دن چکیلمک/قاچماق". دانیشیق دیلینده داها چوخ منفی شکلینده یعنی "یئییلمه‌مک، یئییلمز و.." بیچیم‌لرینده ائشیتمیشم. ایلک باخیش‌دا، یئمک فعلی‌ ایله ایلگی‌لی گؤروله‌بیلر. آنجاق منجه فعل یئنمک<یئنگمک "مغلوب ائتمک" فعلینه دایانیر. نگ>گ>ی حادثه‌سی‌نین بنزرلری دیلیمیزده چوخ‌دور. بیر اؤرنه‌یی یئر آدلاریندا گؤرولن ینگی‌کند>*یگی‌کند> یئی‍کند آدی‌دیر. یئییلمک بو معناسی ایله آنادولو آغیزلاریندا، یالنیز دیاربکیر آغزیندا وار. باشقا یئرلرده ده یئنیلمک اولاراق گؤرولور.
  2. کووَر(küver):"ایکی یاشیندا تکه". سؤزجویو میانادان درله‌میشم، آنجاق باشقا یؤره‌لریمیزده ده اولاجاق‌دیر. آنادولو آغیزلاریندا بنزر بیر سؤزجویه راستلامادیم. قونشو دیللردن، کوردجه‌ده(کورمانججادا) کاویر(kavir) "ایکی یاشیندا قویون/قوْچ" و ارمنیجه‌ده او معنادا kavər دقت چکیر. ارمنیجه سؤزجویون کوردجه‌دن گئچدییی بیلینیر. اما کوردجه سؤزجوک هاردان گلیر؟ آنادولو لهجه‌لرینده بیر هویر(hevir) واردیر:"بورولمامیش ارکک گئچی، ایکی یاشیندا ارکک گئچی" دئمک‎دیر. بونون دا، تیتسه‌نین یازدیغی کیمی کوردجه قایناقلی اولدوغو بیلینیر((hewur> . آنجاق کوردجه سؤزجوک، عربجه "یعمور"دان، "چَپیش، قوزو" معناسیندا، گلدییی‌ ده بیلینمک‌ده‌دیر. کوردجه‌ده، کلمه ایچی و سونو v حادثه‎سی سیرادان و یایقین‌ ساییلیر. کوردجه کاویر بو "هویر" کلمه‎سی‌نین بیر ده‌ییشگه‎سی ساییلابیلر. میانا کیمی بیر ایچ بؤلگه‎میزده گؤرولمه‌سی، ارمنیجه‌دن گئچدییی احتمالینی یوکسلدیر.
  3. تؤوشه‌مک(tövşemek):"قاچماق‌دان و یا آغیر ایشله‌مک‌دن تئز-تئز نفس آلیب وئرمک، نفس-نفس زدن". سؤزجوک آذربایجان ساحه‎سینه مخصوص کیمی گؤرونور. آنادولو آغیرلاریندا بو کلمه و بنزرلری گؤرولمه‎دی. سانیرام اسکی تورکجه‌دن بری سیخ-سیخ گؤرولن تاویش(tavış) "سس، آلچاق سس"دن گلدییی آچیقلانابیلر. کلاوزون'ون دا گتیردییی کیمی، فرقلی تورک دیللرینده، tavuş, tavış, tawuş و بنزر بیچیم‌لر وار. منجه تاویش+ـی(آددان فعل قوران اک)+ـماق، اولاراق آچیقلایابیلیریک. "تاویش"دا، a>o حادثه‎سی تورکجه‎میزده V سس‌سیزی یانیندا چوخ گؤرولور. سوْوماق<ساوماق و بنزرلرینه دقت ائدین. تاویش اؤزو ایسه بیر *تاو/*تاپ کیمی سس تقلیدینه دایانمالی‌دیر. سانیرام بو سؤزجوک دوْوشان<تاوشان<تابیشقان سؤزجویو ایله ایلگی‎سیز اولاجاق‌دیر. آیریجا تؤوشه‌مک فعلیندن، دیلیمیزده ، تؤوشک(tövşek) آدی واردیر و "نفس دارلیغی، سورعتله نفس آلیب-وئرمک" معناسیندادیر.
  4. دیغیرلانماق(dığırlanmaq):"یومرولانیب گئتمک، یووارلانماق". سؤزجوک آذربایجان ساحه‎سینده باشقا، بیتلیس (آخلاط)ده بو بیچیم‌ده و قارص‌دا دیغیررانماق(dığırranmak) اولاراق یاشار. ایلک باخیش‌دا بیر سس تقلیدینه دایاندیغی سئزیلیر؛ اصلینده آنادولودا تیقیر-تیقیر(tıkır-tıkır) دئییمی و تؤره‌تی‌لری(مشتقاتی)یایقین‌دیر. تیقیر-تیقیر "دوزنلی و منظم بیر سس چیخارماق(ماشین کیمی)" معناسیندادیر و بو بیچیم سس تقلیدی آدلار، تورکجه ده چوخ گؤرونور؛ جاییر-جاییر یانماق، تیقیر-تیقیر چالیشماق، فوقور-فوقور قایناماق و.. آیریجا تیقیراق(tıkırak) بوْلو آغزیندا "زینقیروْو" دئمک‌دیر و ایستانبول تورکجه‎سینده تیقیرداماق(tıkırdamak) بو سسه دایانیر و "تیقیر-تیقیر سس چیخارماق" دئمک‌دیر. اسکی تورکجه‌ده، کاشغرلی‌نین یازدیغینا گؤره، تیکیر-تیکیر(tikit-tikir) "آت نالی‌نین سسی"ایمیش. بو کؤکلو سس تقلیدی یانیندا منجه، بیر اسکی سؤزجویوموز اولان و دیلیمیزده اولان اوندان چوخلو سؤزجوک یارانان تینگیر/تنگیر ده بو فعل‌ده تأثیرسیز اولمایاجاق‌دیر( بو کلمه اوچون دگیرمان، دگیرمی، دگره کیمی اسکی تورکجه‌ده‌کی سؤزجوک‌لره دقت ائدین).
  5. کَبین(kebin):"نکاح، مهریه، ائولنینجه به‌ی طرفیندن گلینه وئریله‌جه‎یی تعهد ائدیلن پول و یا بنزری باهالی شئی‌لر". آذربایجان تورکجه‎سیندن باشقا، دوغو آنادولودا، بیتلیس، قارص(آرپاچای)، ایغدیر، ایچ آنادولودا کیلیس‌ده و کرکوک تورکجه‎سینده ده واردیر. کبین کسمک، تورکیه تورکجه‎سینده، نکاح قییماق قارشیلیغی ساییلیر. کبین، اسکی فارسجا قایناق‌لاردا، کاوین/کابین اولاراق گئچر و عربجه صداق/مهر ترجومه‎سی اولاراق بیلینر. کلمه‌میزین کؤکنی چوخ آچیق ساییلمیر. دؤرفر'ه گؤره اسکی خوارزم دیلی/ خارزمجه‌دن فارسجایا و اورادان تورکجه و باشقا ایچ ایران دیللرینه گئچیبدیر.
  6. سوْسقا(sosqa):"امزیک، اوشاغین آغزینا وئریلن پلاستیک ممه(پستانک)". اردبیل آغزیندان درلنن سؤزجوک باشقا یئرلی لهجه‌لریمیزده، "مشغولیت" و یا "دوموک"(dümük) اولاراق دا بیلینیر. سوسقا، آذربایجان جمهوریتی‌نده ده یایقین‌دیر. سؤزجویون روسجادان آلینتی اولدوغو آچیق‌دیر(cocka).
  7. پرچیم(perçim):"قارماق(قلّاب)، پرچ". بیر چوخ یئرلی لهجه‌میزده، پرچیم و پرچین وارکن، اردبیل‌ده پرچوم(perçüm)ده گؤرونور. پرچیملشمک و پرچیم اولماق فعل‌لری ده واردیر "بیر یئرده حبس اولماق، چیخاجاق تاپابیلمه‌مک" معناسیندا. آیریجا پرچینله‌مک ده دیل دنیزده وار. سایی هادی، فارسجا پرچ ایله تورکجه پرچین/پرچیم سؤزجوک‌لری‌نین یئنی اولدوق‎لارینی و اینگیلیزجه press دن گله‌بیله‌جک‌لرینی یازار. پرچیم یئنی اولسایدی، آنادولودا اولمازدی. بوگون آنادولودا، پرچیم/پرچین"چَپَر، دووار، چیت، سدّ" معنالاریندا یایقین ساییلیر و یازیلی دیل‌ده ده، فارسجا پرچ ایله اینگیلیزجه rivet ین تام قارشیلیغی‌دیر.  نه ایسه، اسکی فارسجا متین‌لرده پرچین "چپر، باغ دوواری" معناسیندادیر و پرچیدن<چیدن فعلیندن گلدییی ده آچیق‌دیر.
  8. قوْدوقلوق(qoduqluq):" [طؤوله‌ده] قودوق‌لارین سالیندیغی-ساخلاندیغی یئر، مجازن: زیندان[دانیشیق فارسجاسیندا: هولفدونی]". کلمه‌نین قودوق آدیندان، مکان آدی دا قوران ـلوق/ـلیق/... اکی ایله یاراندیغی اورتادادیر. قودوق، تورکیه تورکجه‌سی‌نین یازی دیلینده یئرآلماز، اما آنادولو آغیزلاریندا سون درجه یایقین‌دیر و  بیر چوخ بیچیمی وار. قوْداق(kodak)، غوْدوق(goduk) کیمی.. آیریجا "ائششک بالاسی" معناسی یانیندا، "قاتیر بالاسی، اینک بالاسی/بیزوْو" کیمی آنلام‌لاری دا واردیر. عثمانلیجا قایناق‌لاردا، قوْدوجاق(koducak) "کیچیک قودوق، سوپا" معناسیندادیر. کلمه‌نین "بیری‌نین دالیسیجا اولان/ دوشن" معناسی آنادولودا چوخ یایقین ساییلیر و بیر چوخ یئرده اساس معنا بودور. قودوق، ارمنی آرشدیرماجی، آچاریان'ین فیکرینجه، ارمنیجه‌دن آلینتی‌دیر، اما دانکوف  بئله اولمادیغینی دوشونور. منجه سؤزجویون یایقین‌لیغی ارمنیجه احتمالینی ضعیفله‌دیر. آیریجا قودوق، آغیزلاردا قویروق دئمک‌دیر. بو کلمه قودروق>قویروق‌دان گلیشمش اولابیلر می؟
  9. چیرگیمک(çirgimek):"بیر زاددان بئزمک، بیر زادی ایسته‌مه‌مک". سؤزجوک بو بیچیمی ایله بعضی بؤلگه‌لریمیزده وار و بعضی یؤره‌لرده ده چییریمک(çiyrimek)واردیر. چیرگیمک، آنادولودا "بیخماق، بئزمک، سوْیوماق" معناسیندا، بیتلیس، الازیغ، مالاتیا، غازی آنتپ، قارص و ایغدیر لهجه‎لرینده وار. آز فرقله، چیرگه‌مک(سیواس/دیوریگی) ده گؤرونور. آنجاق آنادولودا ان یایقین بیچیم چییریمک (çiğrimek)‌دیر و "نفرت ائتمک" معناسییلا، اسکی‌شهیر، توقات، غازی آنتپ، قایصری، آدانا و چییره‌مک (çiğremek) سؤیله‎ییشی ایله سیواس، نئوشهیر، نییده(بوْلو) و آدانا(قاراعیسالی) دا یاشار. چییریتمک (çiğritmek) کیمی ائتدیرگن فعلی ده وار(توقات، آشقاله(ارزروم)، مالاتیا/عربکیر، غازی آنتپ، ماراش/ البیستان، قیرشهیر). فعلی، تیتسه، حسن اَرَن و تونجر گولنسوی کیمی کؤکنلی سؤزلوک یازان آراشدیرماجی‌لارین سؤزلوک‌لرینده تاپادیم. منجه سؤزجوک چیی<چیگ کلمه‎سینه دایانیر. بیلیندییی کیمی چیی "خام"، مجازی معنالاری دا واردیر و "سئویلمه‌ین نسنه/اوشاق و.." اوچون ده سؤیله‌نیر..."اؤزونو چیی سالماق" دئییمی، اؤزونو سئویلمز دوروما سالماق معناسیندادیر. دانیشیق دیلینده "چیی آشیق" دئییمی "سئویمسیز آدام/اوشاق" دا یایقین‌دیر. تورکیه و عثمانلی‌دا، "چیی رنگ" دئییمی ده چوخ گؤرولور. قیساجاسی، منجه چیگ+ی[آددان فعل قوران اک]+ـمک، فعلینه –Ur- اکی(فعل‌دن فعل قوران اک) گتیریلمیش و چیگریمک>چییریمک اورتایا چیخیبدیر و اونون کؤچوشمه‌لی(مقلوب) شکلی چیرگیمک اولاراق یاشار. منجه چییریمک/چیرگیمک، ایکی‌سی ده یازی دیلینده "بئزمک، سئومه‌مک، خوشلانماماق و نفرت ائتمک" معنالاریندا ایشلک‌لیک قازانابیلر.
  10. چؤردک(çördek):"میوه‌لرین ایچینده اولان و چوخ یول برک اولوب آتیلان دن‌لر، هسته". کلمه بو بیچمی ایله ماراغادان درلنمیش. آنجاق باشقا یئرلرده ده اولاجاق‌دیر. های به‌ی، چردک(çerdek) سؤیله‌ییشینی یازییا آلمیش. چار اویماق‌دا چَودَک(çəvdək) بیچیمی قید ائدیلمیش. آنادولودا، چَوتیک (çevtik) اولسا دا، چییردیک(çiğirdik) و داها چوخ چکیردک(çekirdek) گؤرونور. بو سون بیچیم، یازی و اؤلچونلو دیل‌ده ده یایقین‌دیر. چکیردک ‌ده، مؤحتملن، چکیرتکه<چکیرگه اسمی‌نده اولدوغو کیمی، بیر سس تقلیدینه دایانیر. داها سونرا یازاجاغیم چاتلانغوچ و بنزرلری ده سس تقلیدینه دایانیرلار. چکیردک، مثلا چاقیرداماق/*چکیرده‌مک کیمی بیر فعل‌دن گلمیش اولابیلر. منجه یازی دیلیمیزده، چؤردک و چردک و حتا چکیردک بیچیم‌لری یایقین‌لاشابیلیرلر.