1. قانتیرقا(qantırqa):"آتین گمی‌نی جیلووا باغلایان حلقه‌[لر]". اؤنجه یازدیغیم کیمی بو دا آتچیلیق و مینیجی‌لیک دئییم‌لریندن ساییلیر. آنادولو آغیزلاریندان ساده‌جه قارص/آرپاچای‌دا واردیر(قانتارقا اولاراق). تورکیه تورکجه‎سینده قانتارما(kantarma)"آتین دیلینی باسدیرماق صورتی ایله اونو دَنَتله‌مک ایشینه یارایان دمیر آلت" معناسیندادیر. سؤزجویون موغولجادان گلدییی و اصلینده γantar- فعلیندن"آتی گَمله‌مک، آتین نوختاسینی برک توتماق" تؤره‎دییی بیلینیر. تورکیه‌ده‌کی بیچیم، تورکجه ـمه/ـما اکینه بنزتیلیرک اورتایا چیخمیش اولمالی‌دیر.
  2. شئشه‌لنمک(şéşelenmek):"منم‌لیک ائتمک، اؤیونمک، بؤیوکسونمک/اؤزونو بؤیوک گؤسترمک، آسارام-کَسَرم دئمک". کلمه بو معنایا یاخین و بو بیچیمی ایله آنادولودا(آماسیا، بایبورت، قارص) واردیر و شئشه‌لمک (şéşelemek) گئنه ده بو آنلام‌دا(قارص، سیواس/قانغال، قیصری/قیزیل ویران) گؤرونور. سانیرام ششه‌لتمک(şeşeltmek) "گؤزونو آغارتماق یولویلا قورخوتماق"(قارص، بایبورت آغیزلاریندا) بیزیم فعل ایله ایلگی‌لی اولمایاجاق‌دیر و اصلینده شاشی(=چئری، گؤزو اَیری) کلمه‎سی‎نین بیر ده‎ییشگه‌سی اولان شَشی(şeşi)دن گلمه‌لی دیر. سانیرام شئشه‌لنمک فعلینده اسکی بیر سؤزجوک گیزلی اولاراق یاشاماق‎دادیر. بو گؤروشو فعلیمیزده‌کی قاپالی é سسی‌نین وارلیغی تأیید ائدیر. منجه دیوان لغات‌ الترک‌ده گئچن سئش(séş) "ضمانت"(من آنغار سئش بئردیم=من اونا ضمانت وئردیم) ایله یارانمالی‌دیر شئشه‌لنمک فعلی. "انسانین اؤزوندن امین اولماسی، اؤزونه آرخایین اولماسی" کیمی دئییم‌لر ده دیلیمیزده بو کیمی داورانیش‌‌لاریدا سؤیله‌نیر. کلمه‌ده س>ش حادثه‌سینه گلینجه، ایکینجی هجانین تأثیرینده اولمالی‌دیر. بیر بنزر دوروم‌ دا دیلیمیزده یاشایان شیش<سیش(sış) "سیخ"ده گؤرونور. 
  3. ورهوْوو(verhovu):"وحشی(اوشاق)، آداما یوْووماز(اوشاق)، سؤزه باخماز، اؤیوت آلماز". اؤزللیک‌له ازدیرمک نتیجه‎سینده سؤزه باخماز حالا گلن اوشاغا وئریلن آددیر و دانیشیق دیلینده گؤرولور. آنجاق سؤزجوک آنادولو دا و یازی دیلینده گؤرولمه‎دی. کلمه باشی و<ب اولابیلر دییه دوشوندوم، قارشیما ارزروم‌داکی برهاوی(berhavi) "هاوایا اوچورولموش، یاراماز، بوش" چیخدی. برهاوی یازی تورکجه‎سینده گؤرولن برهاوا(berhava) دان پوزولمادیر و بو کلمه عثمانلیجا محصول‌لاریندان ساییلابیلیر. فارسجا بر+هوا'دان اوْلوشان کلمه‎یه نه احتیاج واریمیش تورکجه‎ده؟ بیلمه‌دیم. هاوایا/هاوادا کلمه‌سی تام بو معنادادیر. نه ایسه ورهووو'دا هاوالانماق (فارسجادا "هوایی شدن" دئییمی‌نه دقت ائدین) معناسی‌نین تأثیرینده یئنی آنلام اورتایا چیخیبدیر دییه دوشونورم. فارسجا بر- اداتی ایله قورولان عثمانلیجادا بیر چوخ سؤزجوک وارایدی. بوگونکو تورکیه تورکجه‎سینده یاشایان‌لار داهی وار: بردوش(berduş)، فارسجادا "خانه به دوش/بردوش"دان گلیر و "ائوسیز، یوواسیز کیمسه" دئمک‌دیر؛ بردوام(berdevam) "داواملی، آردیجیل"، فارسجا  بر- ایله عربجه دوام'دان قورولموش؛ برگوذار (bergüzar) "یوللوق، یولچونون/مسافرین هدیه‎سی"، فارسجا بر- و گذار"گئدیش، گئچیش"دن تؤره‎دیلیب‌دیر و عثمانلیجایا مخصوص ساییلمالی‌دیر؛ برکمال(berkemal) "تاس-تامام، نقصان‎سیز، اسکیک‎سیز"، بر+کمال؛ برمعتاد(bermutat) "عادت اوزره، آلیشمیش اولاراق"، بر+معتاد(=عادتلی، عادت اولموش)؛ برطرف(bertaraf) "رفع ائدیلمیش، قالدیریلمیش"، بر+طرف "بیر یانا قویماق" معناسیندان قایناقلانمالی‌دیر.
  4. ساپلیجا(saplıca):"ساپلی تاوا، دسته‎لی تاوا". لهجه‎لریمیزده گؤرولن سؤزجوک آنادولو آغیزلاریندا یوخدور. آنجاق کلمه‎نین کؤکو و تؤره‎ییشی آچیق‎دیر: ـجه/ـجا اکی‌نین اوزونجا دورماق لازیم‌دیر. آنجاق بورادا بیر ایکی بنزر اؤرنک وئرمک‎له یئتینیرم؛ داشلیجا و تاشلیجا، آنادولو آغیزلاریندا(قونیا، آیدین، موغلا) تویوق کیمی حیوان‌لارین داشلیغی(=سنگدان) معناسیندادیر. آنادولودا قانلیجا و دوواقلیجا(duvaklıca) ایکی گؤبه‎لک آدی‌دیر و دیشلیجه "چنگل"(گیره‎سون لهجه‌سینده) و "یئددی/دوققوز دیشلی دیمیریق/ دیرمیق" اولاراق آنادولو آغیزلاریندا واردیر. ساپلیجا'نین دا ساپ+ـلی+ـجا اولاراق آچیقلاندیغی بللی‌دیر.
  5. آیاما(ayama):"لقب، تاخما آد". سؤزجوک آغیزلاریمیزدا یایقین گؤرونور. یازی دیلینده گؤرمه‎میشم. آنادولو آغیزلاریندان اوردو لهجه‎سینده(بوغازجیق و آی‎باستی یؤره‌لرینده) بو معنادا یاشاماق‌دادیر. کلمه‌نین کؤکنی آچیق ساییلیر. اسکی و اورتا تورکجه‌ده وار اولان آتاماق>آداماق "آد قویماق، آد تاخماق" فعلیندن آداما>آیاما گلیشیبدیر. آداماق و آدیماق(adımaq) عثمانلی قایناق‌لاریندا دا واردیر. آیاما یازی دیلیمیزه آلینابیلر.
  6. چیلیس(çilis):"خسیس، قیتمیر، قیسمیر، واریئمز، گؤزو دار". بیر چوخ لهجه‎میزده گؤرولن سؤزجوک بو بیچیمی و معناسی ایله لنکران کیمی آغیزلاردا دا واردیر. کرکوک‌ده، چیلیس "گؤردویو هر یئمک‌دن ایسته‌ین(اوشاق، حیوان بالاسی و..)" معناسی داشیماق‌دادیر. جیلیس(cilis) نییده آغزیندا "یاردیما مؤحتاج" آنلامی داشیر و جیلیز(ciliz) ده (آرتوین، امون، قونیا/سولوتاش) "اینجه، نازیک" معناسیندادیر. بوردان تورکیه تورکجه‎سی‌نین یازی دیلینده یایقین اولان جیلیز(cılız) "ضعیف، گوجسوز، دَیَرسیز، اؤنمسیز" قارشیمیزا چیخیر. بو سؤزجوک آیریجا آنادولو آغیزلاریندا جوخ فرقلی بیچیم‌لرده گؤرونور و "یئنی دوغولموش اوشاق، مریض، سئیرک، قیسابویلو" آنلام‎لاری دا وار. مثلا غازی آنتپ'ده جولاز (culaz)"یوخسول، الی بوش" دئمک‎دیر. جولوز(culuz) دا زونغولداق، نییده و قونیا آغیزلاریندا "پولسوز" اولاراق یاشار. آنلاشیلان کلمه‌نین ایلکین معناسی "ضعیف‌لیک، دَیَرسیزلیک"ایمیش، سونرالاری، یوخسوللوق، مریضلیک و بوردان دا قیتمیرلیق و قیسمیرلیق اورتایا چیخیبدیر. سؤزجویون ارمنیجه çlaz دان گلدییی دوشونولور(دانکوف، 184.ص). آنجاق نیشانیان بیر ارمنی آراشدیریجی اولاراق، بونا شوبهه‌لی یاناشیر. دیلیمیزده آلینتی اولدوغو کسین گؤرونور. لهجه‎لریمیزده کیلیس(kilis) و کینیس(kinis) سؤیله‎ییش‌لرینه ده راستلامیشام. آنجاق بو بیچیم‌لر فارسجا کِنِس کلمه‎سی‌نی بیزه خاطیرلادیر. فارسجا سؤزجوک ده دانیشیق دیلینه عایددیر و اسکی قایناق‌لاردا راستلانماز. بیزیم چیلیس ایله ایلگی‎سی آچیق ساییلماز.
  7. تیریق(tırıq):"ایسهال". آذربایجان‌دان باشقا آنادولو آغیزلاریندا دا چوخ یایقین‌دیر. اؤنملی وئری‌لر بونلار: تیریق(بیتلیس، ماردین، نییده)، تیریخ(آرتوین، قارص، ارزروم، وان، نییده)، تیریقلاماق و تیریخلاماق فعل‌لری ده او چئوره‌لرده یایقین ساییلیر. تیریقلی سؤزو "ایسهاللی" معناسیندان علاوه، ارزروم‌دا تیریخلی(tırıhlı) اولاراق "سؤیوشجول" معناسیندا دا گؤرونور. سانیرام آذربایجان‌دا بونا بنزر بیر دئییم واردیر. کلمه‌نین آیری بیچیم‌لری ده واردیر. نه ایسه سؤزجویون آلینج اولدوغونو و ارمنیجه‌دن گلدییی‎نی دانکوف دیله گتیرمیش. کلمه‎نین تورکجه قارشیلیغی‌نا گلینجه، بونلارا دقت ائتمک گره‌ک: سورگون(sürgün) ، اصلینده "ایچ سورمک"(=ایسهال اولماق)، "اوره‌ک سورمک"(عینی معنادا) فعلیندن گلیر و ایکی اؤنملی معناسی داها واردیر(=جوانه، تبعیدی). ایکینجی‎سی اؤتروک(ötrük) و یا اؤتوروک (ötürük)دور و بو سؤزجویون ده، اؤتورمک(= بیراخماق، توتابیلمه‌مک، ایسهال اولماق) فعلیندن گلدییی آچیق گؤرونور. اوچونجو تورکجه قارشیلیق جیرجیر(cırcır) (تاندیغیمیز بؤجک آدی کیمی یازیلیر و اوخونور) سؤزجویو، بالیکسیر و ایستانبول(یئنی کؤی) آغیزلاریندا گؤرونور و سس تقلیدینه دایاندیغی آچیق‌دیر.
  8. دؤیه‌نک(döyenek):"برکیمیش یارا، میخچا". گؤزلندییی کیمی دؤوه‌نک(dövenek) بیچیمی ده وار آغیزلاردا. آذربایجان جمهوریتی‎نده میخچا قارشیلیغی اولاراق یایقین‌دیر. آنادولو آغیزلاریندا "ناسیر <ناسور"(ایسپارتا، اگریدیر کندلری) معناسیندادیر. کلمه‌نین تؤره‌تیمی آچیق‌دیر. دؤگمک>دؤیمک فعلیندن ـاناق/ـه‌نَک اکی ایله تؤره‌دیلیب‌دیر و "دؤیولمک، تاپدانماق" معنالاری، دؤیه‌نک سؤزجویونده گؤرونور. آنادولودا دؤگه‎نک(dögenek) "آیاقلانمیش و تاپدانمیش یول/یئر" معناسیندا دا گؤرونور (ایسپارتا، قونیا). یازی دیلیمیزده یئرینی آلابیلن سؤزجوک‌لردن‌دیر.
  9. اودوقماق(uduqmaq):"چوخ آجیقماق". سؤزجویو اؤنجه‎کی یازی‌لارین بیرینده(آنادیل‌دن درلمه‌لر-9) گتیرمیشدیک. اودوقماق و بنزری فعل‌لری آنادولو آغیزلاریندا تاپابیلمه‌دیم. آنجاق دیوان لغات الترک‌ده یوتوقماق(yutuqmaq) بیچیمی‌نده گئچن و "قوراقلیق‎دان آریقلاماق، اؤلوم حالینا گلمک" معنالاریندا گؤرولن  فعل، بیزیم اودوقماق فعلی‌نین، اسکی بیچیمی‎ندن باشقا بیر زاد اولمادیغی آچیق‌دیر. بیزده اوتماق>اودماق "بلعیدن" اولان فعل آنادولو آغیزلاریندا داها چوخ یوتماق(yutmak) اولاراق گؤرونور. یوتوقماق ایسه یوتماق فعلینه –VQ- اکی‌نین گلیشی ایله اورتایا چیخیبدیر(گؤرمک>گؤروکمک، سینماق>سینیقماق، و.. اولدوغو کیمی). قیساجاسی، اودوقماق دیلیمیزده یاشایان کؤکلو و اسکی سؤزجوک‌لریمیزدن ساییلیر، قورونماسی و یاشادیلماسی گؤزل ایش اولور.
  10. مافا(mafa):"آغاج تابیت". سؤزجوک چاراویماق‌دان درلنمیش. اما سانیرام باشقا بؤلگه‌لرده ده واردیر. آنادولو آغیزلاریندا آز گؤرولن سؤزجوک، ارزروم‌دا "سَفَره چیخارکن حیوان‌لارین ایکی یانیندان آسیلان صاندیق" دئمک‌دیر. یازیلی تورکجه‎ده mahfe و mahaffe یازیم‌لاریلا گؤرولن سؤزجوک عربجه مَحفّه‌دن گلدییی آچیق‌دیر. محفّه فارسجا سؤزلوک‌لرده "هودج، کجاوه" اولاراق چئوریلیر. اصلینده "دَوَه و فیل کیمی حیوان‌لارین بئیلنه قویولان و اوستونده اوْتورولان سبد" معناسیندایمیش. سونرالاری صاندیق و اؤلو صاندیغی یعنی تابیت معناسینی قازانیبدیر. رحمتلیک ساعدی‎نین "توپ" آدلی رومانیندا، موغان شاهسئون‌لری آراسیندا آغاج تابیت معناسیندا بیر مافیرقا'دان سؤز ائدیلیر.  مافیرقا ایله مافا'نین بنزرلییی دقت چکیر. آنجاق اک هاردان گلیر؟ بیلمیرم دئسم دوغرو اولار. بلکه بیر ـیرقا اکی داشییان(قونالقا، ناسیرقا، قابیرقا و..کیمی) کلمه تأثیرینده اولار بیلر. روسجا اولابیله‎جه‎یی احتمالی اوزرینده ده دوردوم آنجاق روسجا بونا بنزر بیر سؤزجویه راستلامادیم.