1. تندیر(tendir):"چؤرک یاپیلان و یئر ایچینده و یا دوواردا قازیلیب ایشله‎نن اویوق". کلمه‎نین فارسجا تنور ایله بنزرلییی و معناداشلیغی ایلک باخیش‌دا آنلاشیلیر. تورکیه‌ده تاندیر(tandır) یایقین ایسه ده، آنادولودا بیزیم تندیر(tendir) کیمی سؤیله‎ییش‌لر ده واردیر. اینگیلیزجه‌یه tandoor اون یئددینجی یوزایل‌ده تورکجه‌دن گئچیبدیر. اما tandoori هیندیستان یئمک‎لریله ایلگی‌لی سؤزجوک اولوب و سون اللی-آلتمیش ایل‎ده هیند دیللریندن بو دیله آلینیبدیر. تنور چوخ اسکی چاغ‌لاردان باتی آسیا دیللرینده گؤرولن و آوئستا دیلینده وار اولان نادیر آلینتی سؤزجوک‌لردن‌دیر. کلمه‎نین نور سؤزو و کؤکو ایله ایلگی‎لی گؤرونمه‏سی سامی کؤکنلی اولدوغونو گؤستریر. تنّور(tennur)>تندیر ده بنزشمزلیک (dissimiliation) حادثه‎سی یاشانیب‌دیر؛ بنزر بیر ایکی اؤرنه‌یه گؤز آتماق‌دا فایدا وار:
    1. پئندیر(péndir): "پنیر". آنادولودا دا یایقین‌ پندیر یانیندا پیندیر بیچیمی ده وار. سؤزجویون پنیر'دن گلدییی آچیق‌دیر. بوردا فارسجا اوزون سسلی قیسالیرکن تورکیه لهجه‎سینده ey اولوب، بعضی لهجه‌لریمیزده ایسه ن/n سس‎سیزی ایکی‎لشیبدیر؛ یعنی *pennir اولوبدور و بنزشمزلیک یولویلا بیر نون، دال اولاراق، پئندیر اورتایا چیخیبدیر.
    2. حامبال(hambal): بوردا حمّال‌داکی mm بنزشمزلیک یولویلا بیر میم، ب اولوبدور: hammal> hambal
    3. جهندم(cehendem):"جهنّم". جهنّم‎ده‌کی nn سس‎سیزلریندن بیری بنزشمزلیک حادثه‎سی ایله د/d اولوب و جهندم بیچیمی اورتایا چیخیبدیر. دیلیمیزده آزاراق گؤرولن جهندم، دانیشیق فارسجاسیندا دا واردیر.
    4. فَند(fend):"یوردام، تکنیک، باشاریق". عربجه فنّ‌دن گلدییی آچیق‌دیر. کلمه گونوموز تورکیه تورکجه‌سینده قیسالاراق فن(fen) بیچیمی‌نی قازانمیش. دانیشیق دیلینده "قوجا فندی" یعنی "قوجانین/دیش‎سیزین یییه‌بیله‎جه‎یی میوه‌لر/یئمک‌لر" دئییمی ده وار. فند سونرالاری بیر باشقا گلیشمه ایله فَت(fet) ده اولوبدور. دانیشیق تورکجه‎سینده ـند>ـت حادثه‎سی واردیر و ترسی یعنی ـت>ـند اولایی دا گؤرونور: مملکت> مملکند، کارمت<کارمند و..
  2. جولومک(cülümek):"قورویوب دوشمک، یوخ اولماق". کلمه‌نی یالنیز قارغیش‌لاردا ائشیتمیشم؛"اللری جولوسون!" کیمی. جولومک بو بیچیمی ایله آنادولودا یوخ‌دور. دیوان لغات‎الترک‌ده بو معنادا بیر چولوکمک(çülükmek) فعلی واردیر و منجه سونرالاری اورتایا چیخان چورومک(çürümek) فعلی‌نین قایناغی اولمالی‌دیر. بو وئری نیشانیان کیمی آراشدیرماجی‎لارین گؤزوندن قاچمیش اولمالی. آنلاشیلان چولوکمک گلیشرک، ایکی آیری فعل اورتایا چیخارمیش؛ نه ایسه جولومک یازی دیلینه ده آلینابیلر.
  3. جوروشمک(cürüşmek):"میوه و گؤیرتی‌لرین سویو چکیلرک کیچیلیب ییغیشماسی/قوروماسی". سؤزجوک آنادولو آغیزلاریندان یالنیز ایچل آغزیندا، چوروشمک(çürüşmek) بیچیمی‎نده واردیر. دار آلان‌دا اولدوغو اوچون تیتسه سؤزلویونده یئر آلماز. هادی به‌یی دیل دنیزینده، جوروشمک گؤرولمه‎دی. باشقا بیر یازی‌دا، جوروشمک فعلی‎نی اؤتری اولاراق شاهید گتیردیک؛ منجه جوروشمک، اصلینده چوروشمک اولمالی‎دیر. بو گون چوروشمک فعلی دیلیمیزده یوخدور آنجاق، چورومک "اپریمک، چؤکمک" معناسی ایله واردیر و چوروشمک بو معنادان قایناقلانمالی. دوستلارین بیلدیردییینه گؤره چوروشمک بعضی یؤره‌لریمیزده، "قیریشماق" معناسی دا وار. منجه یازی دیلیمیزه آلینماق‌دا بیر محذور یوخ.
  4. گووه‌مک(güvemek): کلمه‌نی ماراغادا ائشیتمیشم؛ "اونو گووه‌مه‌سین!" کیمی قارغیش‎لاردا. سانکی بیر "بویا-باشا چاتماسین!" کیمی معناسی وار. آنادولو آغیزلاریندا گویمک(güymek) و گوومک "اومود ائتمک، امین اولماق، ایچی راحات اولماق، دایانماق، دؤزمک، صبر ائتمک" کیمی آنلاملاری واردیر. آیریجا آدانا و عثمانیه ده کویمک(küymek) بیچیمی "گؤزله‎مک، گوونمک، دؤزمک" معنالاریلا یاشاماق‎دادیر. آنلاشیلان آنادولوداکی سؤزجوک‌لر ایکی آیری-آما یاخین معنالی- فعل اولاجاق‌دیر؛"گؤزله‌مک، دؤزمک" معنالاری اسکی بیر کویمک(küymek) فعلیندن گلیر. آنادولو آغیزلاریندا گؤیمک(göymek) بو معنالارلا او فعلین قالینتی‎سی ساییلیر. اما "امین اولماق، اومود ائتمک" معنالاری گوونمک فعلی‌نین کؤکونده اولان فعله دایانمالی‎دیر. گوونمک فعلی اسکی تورکجه‎ده کوونمک(küvenmek) اولاراق گئچیر و نیشانیان کیمی آراشدیرماجی‌لارین فیکرینجه کو(و)(kü(v)) "غرور، اؤیونج" کلمه‎سینه دایانیر. اسکی تورکجه‌ده کووَز(küvez) "غرورلو، دیک‌باش" بیر *کووه‌مک(*küvemek) فعلینه دایانمالی. منجه ـه/ـا(-A) آددان فعل قوران اک ایله تؤره‌دیلن بو فعل آراشدیریغیمیز فعل اولاراق یاشاماق‎دادیر. بوردان گووه‌مک(güvemek) فعلی‌نین اصلینده "*غرورلانماق، *افتخار صاحبی اولماق" معنالاری اولاجاق‌دیر. سونرالاری "بؤیومک، روشده یئتمک" معناسی قازانمیش اولمالی‌دیر.
  5. اینمک(inmek):"راحات دورماق، سس‌سیز دورماق". بیرجه "نه اینیر نه دینیر" دئییمی ایچینده یاشار. تورکیه تورکجه‎سینده‌کی اینمک فعلی ایله ایلگی‌لی اولابیلمز. چونکو او فعل بیزده "اَنمک، یئنمک" بیچیم‌لرینده وار. منجه اینمک، اسکی تورکجه‌دن بری گؤرولن و عثمانلیجایا قدر یاشایان انچ/اینچ(nçé) "راحات، دینج" کلمه‌‎سی‌نین اساس فعلی‌دیر. اینچ/انچ اسکی تورکجه‎ده "اَنچ-دینچ" و "انچ-اَسَن" (راحات-ساغ) کیمی دئییم‌لرده واردیر و "دینج" کلمه‎سی ایله آنلامداش ساییلیر. اینچ/انچ، مارسل اردال کیمی آراشدیرماجی‎لارا گؤره –Xnç اکی تؤره‎مه‌لری آراسیندا یئر آلیر. آنجاق کؤکنینه دَیینمزلر. منجه انچ/اینچ بیزیم بو فعل‌دن و اونون اسکی بیچیمی‎ندن قایناقلانمالی. بو فعلین، دیلیمیزده یاشاماسی و اؤنملی تورک لهجه‌لرینده گؤرولمه‌مه‎سی، دوشوندوروجودور. آنجاق اینمک فعلی‌نین دئییم ایچینده یاشادیغینا دا دقت ائتمه‌لیییک. اینمک-دینمک ایکی آنلامداش فعل‌دن اوْلوشور. دینمک<تینماق(tınmaq) فعلی ده اصلینده "دینجلمک، راحاتلاماق" معناسیندا دا اولدوغونو بیلیریک. تینچ>دینچ(>فارسجاداکی:دِنج) دیلیمیزده قالینتی‌سی دیر بو معنانین. تورکیه تورکجه‎سی‌نده‌کی دیندیرمک(=ساکن ائتمک، آووتماق) بیزیمکی‎نین عکسینه دانیشدیرماق ده‌ییل‎دیر. دئمک "اینمک-دینمک" اصلینده "راحات دورماق، دینج اولماق" معناسیندایمیش. سونرالاری دینمک فعلینده اولدوغو کیمی دئییمین ده معناسی ده‌ییشیبدیر.
  6. اویو(uyu):"قابا آدام، هوْزو، دقت‎سیز آدام". سؤزجوک سانکی آذربایجان ساحه‎سینه مخصوص‌دور. آنادولو سؤزلوک‌لرینده گؤره‎بیلمه‌دیم. کؤکنی اوزرینه منجه ایکی فیکیر اورتایا آتماق اولار:بیرینجی‎سی اویو کلمه‎سی‌ تاریخی تورک دیلینده وار اولان اود(ud) "سیغیر، اینک" سؤزجویوندن گله‎بیلر. بورداکی د>ی حادثه‎سی اسکی تورکجه‎دن اورتا و یئنی تورکجه‎لره گئچیش‌ده سیستملی‌دیر. چاغاتایجادا "اوی" بو معنا ایله واردیر. آنجاق سانیرام اویوماق(=اویماق، یوخولاماق) فعلی‎نین تأثیرینده اوی، اویو بیچیمی قازانیبدیر. ایکینجی گؤروشه گؤره اسکی تورکجه‎ده وار اولان اوگی(ügi) "بایقوش" سؤزجویوندن گلیشمه ساییلابیلر. اوگی معاسیندا بوگون اورمو آغزی کیمی لهجه‌لریمیزده اویو(üyü) واردیر. سانیرام بوردا دا اویوماق/اویماق فعلی ائتگی‎سینده(بایقوش‎لار یوخولو گؤرونورلر)، سؤزجویوموز اویو حالینا گلیب؛ یعنی اؤن سیرادان آرخا سیرایا گئچیبدیر.
  7. شامبیر(şambır):"باشی اَیری، یاریم حلقه کیمی ارسین(گئچمیش‎ده تندیردن کوت، بارداق و.. چیخارتماق ایشینه یاراردیر)". سؤزجویون نه قدر یایقین اولدوغونو بیلمیرم. آنجاق ماراغا و میانا کندلرینده یاشادیغی‎نی بیلیرم. قونشو دیللرده و آنادولو آغیزلاریندا بنزر سؤزجویون گؤرولمه‎مه‏سی، تحلیلی‎نی چتین‎لشدیریر. آنادولودا شامپیری(şampırı) "باش اؤرتوسو"(سیواس، ایچل)، چانپیر (çanpır) (ایسپارتا، بوردور، کوتاهیا) و چانپیری(çanpırı)(موغلا آغزی) "یازما، یایلیق، باش اؤرتوسو" کلمه‎لری شکلیجه بیزیم شامبیرا اوخشارلار. آما معنالاری فرقلی گؤرونور. ترابزون آغزیندا چؤمبر (çömber) بلکه بیزه یاردیمچی اولابیلر؛ چؤمبر "باش اؤرتوسو" دئمک‎دیر؛ داها دوغروسو "باشین اطرافینا ساریلان چارقات" دئمک‌دیر. بوردان آنلاشیلان بوتون اوسته‎کی سؤزجوک‌لر چمبر(çember)دن گلیرلر. چمبر، چنبر و بنزرلری فارسجادان آلینتی‎دیر و بوگون تورکیه تورکجه‎سی‎نین اؤلچونلو دیلینده ده چمبر "دایره" قارشیلیغی اولاراق یایقین‌دیر. آنلادیغیم قدری ایله بیزده‌کی شامبیر دا اصلینده اوجونداکی یاریم حلقه اوچون بو آدی آلیبدیر و بئله گلیشیبدیر. چنبر>چمبر>چامبیر>شامبیر.
  8. پاساناق(pasanaq):"هیس-پاس، زیر-زیبیل، کیفیرلیک". کلمه آنادولو سؤزلوک‎لرینده گؤرولمه‎دی. آما پاساناقلی واردیر:"چیرکلی، کیفیر، کیرلی" دئمک‎دیر. آنادولودا پاساناق یئرینه داها چوخ پاساق(pasaq) وار. پاساق سؤزجویونون ده "پاس"دان گلدییی گؤرولور. پاساناق، بیر بنزتمه-کیچیلتمه اکی اولان-و داها اؤنجه آراشدیریلان ـاناق/ـه‌نَک اکی ایله پاساق‌دان تؤره‎دیلیب‌دیر. پاساناق‌دا بو اکین تؤر‎ه‌تمه‌لرینه اکلنمه‌لی.
  9. هوندوشقا(hinduşqa):"هئشترخان[تویوغو]، هیندوشقا". بعضی بؤلگه‎لریمیزده(مثلا اورمودا) گؤرولن سؤزجوک، آذربایجان جمهوریتی‎نین یایقین و اؤلچونلو(استاندارد) کلمه‏ ساییلیر. قارص دا هیندوشگا واردیر. آنجاق تورکیه‎ده هیندی(hindi) یایقین‌دیر و بو ائوجیل حیوانین باشقا دیللرده‌کی آدلاری کیمی هیند (=یئنی دونیا، آمریکا)دن اولدوغونو بیلدیریر. هیندوشکا روسجادا "هیندلی" دئمک‎دیر. فارسجاداکی بوقلمون اسکی عربجه و یونانجادان گلیر و اصلینده باشقا حیوان آدی ایمیش. یونانجاداکی Xamailon "یئر آرسلانی" دئمک‎دیر. کلمه باشینا، عربجه ده، ابو(=آتا) سؤزجویونه بنزدیلرک بو کلمه گتیریلمیش و ابوقلمون سونرالاری بوقلمون اولوبدور. اصلینده "بورون‌قاپان، بخته‌باخان" یعنی آفتاب‌پرست آدلی حیوانین آدی ایمیش و بوگون تورکیه تورکجه‎سینده bukalemun بو آنلامینی قوروماق‌دادیر. بیزده‌کی هئشترخان (Héşterxan) دا بو حیوانین روسیه یولویلا گلدییی‌نی بیلدیریر. هئشترخان خزر دنیزی‎نین قوزئی‌نده اؤنملی بیر ساحل شهری‌ایدی. بوگون تاتار/تورک نفوسو آزلیق(یوزده اون آلتی) دورومونا دوشموش و روس‌لاشیبدیر. فارسجا قایناقلاردا هئشترخان آدی یئرینه داها چوخ حاجی‌ترخان گؤرونور. آراشدیرماجی‌لارا گؤره، اصلینده بیر حاجی ترخان آدلی شخصیتی‎نین آدیندان قایناقلانیبدیر بو شهرین آدی.
  10. جَلَه(cele):"دوزاق، تَلَه". جله قورماق دئییمی ده وار دیلیمیزده. سؤزجوک آذربایجان ساحه سیندن باشقا دوغو آنادولودا دا(ایغدیر، آرپاچای) وار. جله‌نین بو بؤلگه‌لرده ایکی آنلامی بیلینیر: 1. قیل و یا چؤر-چؤپ‎دن حاضیرلانان قوش دوزاغی. 2. ایلمیک(دویون). مازندران دیلی یعنی طبریجه‌ده "جله واکشیین" تام بیزیم جله قورماق فعلی‌نین قارشیلیغی‌دیر. دهخدا و معین سؤزلوک‌لریندن آنلاشیلان "جُلَّه" فارسجادا "ایپ کَلَفی، ایپ دویونو، ایلگک" دئمک‎دیر و سؤزجوک عربجه کؤکنلی اولابیلر. فارسجا جولاهه(توخویوجو) ایله کؤکدش اولدوغو دا دوشونولور. توخوماق و دویونله‌مک/ایلگک وورماق ایله دوزاق قورماق ایشی‌نین بنزرلییی و حتا عینی‎لییی دقت چکیر.